‏نمایش پست‌ها با برچسب شانۆی کوردی. نمایش همه پست‌ها
‏نمایش پست‌ها با برچسب شانۆی کوردی. نمایش همه پست‌ها

۱۳۹۴/۰۱/۰۷

په‌یامی رۆژی جیهانیی شانۆ بۆ ساڵی 2015

په‌یامی رۆژی جیهانیی شانۆ بۆ ساڵی 2015
نووسینی: کریستۆف ڤارلیکۆڤسکی*
وه‌رگێڕان له‌ ئاڵمانییه‌وه‌ : جه‌مشید به‌هرامی


مامۆستا راسته‌قینه‌کانی شانۆ زۆرتر له‌ ده‌ره‌وه‌ی ته‌خته‌ی شانۆ بوونیان هه‌یه‌‌، ئه‌وان له‌ وێنه‌ی ئامرازێک بۆ دووباره‌ به‌رهه‌مهێنانه‌وه‌ی کڵێشه‌کان و داب و نه‌ریته‌کان سه‌رنج ناده‌نه‌ شانۆ،  به‌ڵکوو ئه‌وان له‌ دووی دۆزینه‌وه‌ی سه‌رچاوه‌ بزۆزه‌کان و ره‌وته‌ زیندوه‌کانی ژیانن که‌ ده‌بنه‌ هۆی کۆبوونه‌وه‌ له‌ هۆڵه‌کانی شانۆدا و هه‌روه‌ها ده‌بنه‌ هۆی ئه‌وه‌ی که‌ خه‌ڵکانێکی زۆر رۆژانه بۆ لاسایی کردنه‌وه‌ی‌ به‌شێکی ئه‌م جیهانه‌ بێ وچان خه‌ریکی تێکۆشان بن. 
ئێمه‌ له‌ جیاتی ئه‌وه‌ی که‌ جیهانی خۆمان بخولقێنین یان ده‌سته‌وه‌ستان بین؛ لاسایی ده‌که‌ینه‌وه‌ و دووباره‌ به‌رهه‌مده‌هێنینه‌وه‌، ئێمه‌ له رێگای دیالۆگ له‌گه‌ڵ به‌رده‌نگدا له‌‌ دووی بزوێنه‌ر و هانده‌رێکین، له‌ دووی ئه‌وه‌ین که‌ هه‌یه‌جانه‌ شاردراوه‌کان بدۆزینه‌وه‌ چونکوو هه‌یه‌جانه‌کان ده‌توانرێن له‌ شانۆدا به‌ باشترین شێوه‌ ئاشکرا بکرێن.
پێموایه‌ رێنیشانده‌رم زۆرتر له‌ نێو ده‌قدایه‌، ئه‌و ده‌قانه‌ی که‌ به‌رده‌وام هاوڕێی منن، به‌رهه‌می نووسه‌رانێک که‌ له‌ یه‌ک سه‌ده‌ پێشتره‌وه‌ به‌ شێوازێکی پێغه‌مبه‌رانه‌ و هه‌روه‌ها راستبینانه‌ داڕمانی خواوه‌نده‌ ئه‌وروپاییه‌کانیان وه‌سف کردووه‌، داڕمانێک که‌ شارستانیه‌تی ئێمه‌ی له‌ سه‌ره‌تاوه‌ تاکوو ئه‌مڕۆ
فڕێداوه‌ته‌ نێو تاریکیه‌وه‌. (بۆ خوێندنه‌وه‌ی درێژه‌ی بابه‌ت لێره‌ کرته‌ بکه‌)

۱۳۹۳/۰۵/۲۷

دیسان لۆزان

دیسان لۆزان
جه‌مشید به‌هرامی


ئه‌وه‌تا دیسان لۆزانه‌ و
کۆنه‌برین ده‌کولێته‌وه‌
دیسانه‌وه‌ لۆزانه‌ و
ده‌ست له‌ ملانی شمشێری فتوا بووه‌ و
ئه‌مجاره‌شیان به‌ ده‌م بزه‌ی "لااله‌الاالله‌"وه‌
ددان له‌ کچه‌ کاڵکیله‌که‌ی شنگال تیژ ده‌کاته‌وه‌
دیسان فه‌رمانه‌ و
هه‌ر چی په‌پووله‌ و
په‌ڕه‌سیلکه‌ی ئه‌م نیشتمانه‌یه‌
به‌ده‌م هه‌رای هاواره‌وه‌ ته‌کفیر ده‌کرێن...
------به‌شێک له‌ شانۆنامه‌ی "دیسان لۆزان"-جه‌مشید به‌هرامی، ئاگۆستی 2014-

۱۳۹۳/۰۳/۱۳

فرۆید و دراما

فرۆید و دراما
و:جه‌مشید به‌هرامی

به‌ پێی ئۆتۆبیۆگرافی فرۆید ئه‌وه‌ی‌ له‌ ژیانی کاری فرۆیددا به‌رجه‌سته‌یه‌ ئه‌وه‌یه‌ که‌ ئه‌و به‌ "هیستریا ناسی"یه‌وه‌ ده‌ستی به‌ کار کرد، و دوای ماوه‌یه‌ک گه‌یشته‌ ئه‌و قه‌ناعه‌ته‌ی که‌ بنچڵی نه‌خۆشی هیستریا ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ده‌روونی ژنان، به‌م مانایه‌، فرۆید له‌ سه‌ر ئه‌و بڕوایه‌ بوو ئه‌و نه‌خۆشینه‌ی که‌ له‌ کۆتاییه‌کانی سه‌ده‌ی نۆزده‌هه‌م و سه‌ره‌تای سه‌ده‌ی بیسته‌م له‌ رۆژئاوادا ببووه‌ هۆی هه‌ڵسووکه‌وتی شێتانه‌ و‌ خه‌ڵکانێکی زۆر گیرۆده‌ی ببوون(به‌ تایبه‌ت ژنان)، هۆکاره‌که‌ی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ئاڵۆزی(ناهه‌نجاری) لیبیدۆ(له‌ روانگه‌ی فریده‌وه‌ لیبیدۆ هۆکارێکی به‌وزه‌ و غه‌ریزی‌یه‌، لیبیدۆ وزه‌ی ده‌روونی-جینسی‌یه‌)؛ هه‌ر بۆیه‌ به‌ ده‌ستنیشان کردنی ئه‌م ئاڵۆزییانه‌ ده‌کرێ نه‌خۆش ده‌رمان و چارسه‌ر بکرێت.
ئه‌م بانگه‌شه‌یه‌ بووه‌ هۆی ئه‌وه‌ی که‌ له‌ کۆمه‌ڵگه‌ی پزیشکان ده‌ری بکه‌ن و تاوانباری بکه‌ن به‌وه‌ی که‌ ئه‌ندیشه‌ی نازانستی هه‌یه‌. ئه‌م هه‌ڵسووکه‌وت‌ و ده‌رکردنه‌، بووه‌ هۆکارێک بۆ ئه‌وه‌ی فرۆید سوورتر بێت و لێبڕاوانه‌ پێداگری له‌ سه‌ر ئه‌زموونه‌ نوێیه‌کانی بکات و ببێته‌ هۆی ده‌رکه‌وتنی ده‌نگ و بیرووڕا ده‌روونناسانه‌کانی.
به‌ پێی ئه‌م ڕوانگه‌ و ئه‌ندێشانه‌،فرۆید ده‌روونی هه‌ر تاکێک به‌ سێ به‌شه‌وه‌ دابه‌ش ده‌کات:
لیبیدۆ (
libido) یان ئید(Id) سه‌رچاوه ‌و کانگای غه‌ریزه‌یه‌‌ و بریتیه‌ له‌ وه‌زه‌ حه‌یاتی‌یه‌‌‌ سه‌رکێشه‌کان.
ئیگۆ (
ego) یان خۆد، که‌ بریتییه‌ له‌ منی ئاگاه و هۆشیار.
سوپێرئیگۆ(Superego)
سه‌رخود یان منی به‌رزه‌جێ.
فرۆید له‌ سه‌ر ئه‌و بڕوایه‌ بوو ئه‌گه‌ر لیبیدۆ واته‌ وزه‌ سه‌رکێشه‌کان سه‌رهه‌ڵنه‌ده‌ن، تاک له‌ شێوازی حه‌یوانی و غه‌ریزی خۆیدا ده‌مێنێته‌وه‌ و له‌ ئاستی هه‌بوونی غه‌ریزی حیوانیدا ناڕواته‌ سه‌رتره‌وه‌ و ئه‌و ئاسته‌ تێناپه‌ڕێنێ. به‌م پێیه‌ سه‌رهه‌ڵدان و به‌دیهاتنی (لیبیدۆ)یه‌ که‌ ئه‌م هه‌بوونه‌ غه‌ریزی‌یه‌ بۆ تاکێکی ئاگاه‌ ده‌گۆڕێت، ئه‌و توانایه‌ ده‌بخشێته‌ تاک تاکوو له‌ رێگای ئاگاهی‌یه‌وه‌(ئیگۆ) وزه‌ لیبیدۆییه‌کانی خۆی هه‌وسار و راگیر بکات. به‌ڵام راگیرکردنی لیبیدۆ یان به‌ واتایه‌کی دیکه‌ سه‌رکوت‌کردنی ده‌بێته‌ هۆی سه‌رهه‌ڵدانی گرێگه‌لێکی زۆر که‌ تێرنه‌بوون و به‌تاڵ‌نه‌بوونه‌وه‌ی ئه‌و وزانه‌ ده‌توانێت ببێته‌ هۆی نه‌خۆشینه‌ ده‌روونییه‌ جۆراوجۆره‌کان له‌ مرۆڤدا. هه‌ر بۆیه‌ فرۆید له‌ سه‌ر ئه‌و بڕوایه‌ بوو که‌ هیستریا یه‌کێک له‌ نیشانده‌ره‌کانی ده‌رکه‌وتنی لیبیدۆی سه‌رکوتکراوه به‌ شێوازێکی ناهه‌نجار و ئاڵۆز. (بۆ خوێندنه‌وه‌ی درێژه‌ی بابه‌ت لێره‌ کرته‌ بکه‌)

۱۳۹۳/۰۲/۱۷

"چریکه‌ی ئۆفیلیای ئه‌ویندار" له‌ فرانکفۆرت

"چریکه‌ی ئۆفیلیای ئه‌ویندار" له‌ فرانکفۆرت
رۆژی هه‌ینی 16.05.2014 کاتژمێر 20:30 له‌  Güneş Theater
شوێن:
Güneş Theater
Freitag 16.05.2014 20:30 Uhr
Rebstöckerstr.41-53
60326 Frankfurt am Main
Rez: 069-77076997/01736490133
Jamshid Bahrami:015215385596 ‌

۱۳۹۳/۰۱/۲۵

"شانۆی ئۆفیلیای ئه‌ویندار" له‌ ساڵیادی ئه‌نفالدا

لڤین‌پرێس: له سوید و ئه‌ڵمانیا به شانۆ یادی ئه‌نفال کرایه‌وه
ئه‌م شانۆیه‌ له‌ رۆژانی 5و 6ی ئه‌م مانگه‌دا له‌ شاری یۆتۆبۆری سوید نمایش کراوه‌‌و دوێنێ له‌ هۆڵی بینای ناوه‌ندی کلتووری کورد له‌ نۆرنبێرگ ئه‌ڵمانیا نمایش کراوه‌، هه‌روه‌ها ئه‌مڕۆ یه‌کشه‌ممه‌ 13ی ئاپریل کاتژمێر 19:30 له‌ هه‌مان شوێن پێشکه‌ش کراوه‌ته‌وه. ---> لڤیـــــــــن پرێــــس 
زاگرۆس پۆست: گروپی شانۆی باران له ئوروپا رێزیان له یادی ئه‌نفال گرت
رۆژه‌کانی شه‌مه‌ و یه‌کشه‌مه‌ 12،13.04.2014 ئه‌م شانۆیه به به‌شداریی ژماره‌یه‌کی به‌رچاو له هونه‌ردۆستان‌و کوردانی دانیشتووی ئاڵمان به‌ڕێوه‌چوو. ئه‌م شانۆیه‌ له‌ رۆژه‌کانی 5،6ی ئه‌م مانگه له‌ شاری یۆتۆبۆری سوید نمایش کراوه‌. ---> زاگرۆس پۆست
باسنیوز: لە ئەڵمانیا شانۆگەرییەک سەبارەت بە ئەنفال پێشکەش کرا
ھۆکاری پێشکەشکردنی شانۆگەرییەکە لەم سات و کاتەدا  بۆ رێزگرتن بوو لە قوربانییەکانی ئەنفال و یادکردنەوەی ئەو تراژیدیایەی کورد بوو، تا لەو رێگەیەوە کارەساتەکانی کورد بە بەڵمانیا بناسێنن.  ---> باسنیوز

۱۳۹۳/۰۱/۱۸

شانۆی "چریکه‌ی ئۆفیلیای ئه‌ویندار" له‌ یۆتۆبۆری(سوید)

ئاوات سدیقی نیا - جه‌مشید به‌هرامی
ئه‌م وێنه‌یه‌ دوای شانۆکه‌ گیراوه‌
شانۆی "چریکه‌ی ئۆفیلیای ئه‌ویندار" له‌ یۆتۆبۆری(سوید)

وه‌ک نه‌ریتی هه‌موو شانۆکانی گرووپی باران، له‌ دوای نمایش کردنی شانۆکه‌مان له‌ رۆژی یه‌کشه‌ممه‌ 06.04.2014 له‌ شاری یۆتۆبۆری(سوید)، شانۆکه‌مان پێشکه‌ش کرد به‌م به‌ڕێزانه‌:
د.قوتبه‌دین سادقی 
کاک فاتح بادپه‌روا 
کاک فه‌ریبورز فه‌خاری
کاک ئیدریس عه‌بدی

۱۳۹۳/۰۱/۰۶

رۆژی جیهانیی شانۆ

رۆژی جیهانیی شانۆ
جه‌مشید به‌هرامی

ئه‌نیستیتۆی نێونه‌ته‌وه‌یی شانۆ
(International Theater Institute) ناسراوه‌ به‌ (ئای تی ئای) له‌ ساڵی 1948دا دامه‌زرا و له‌ کۆنگره‌ی نۆهه‌می خۆیدا که‌ له‌ ساڵی 1961دا له‌ فه‌نلاند به‌ڕیوه‌چوو، بڕیاردرا که‌ رۆژێک له‌ ژێر ناوی رۆژی جیهانیی شانۆ دیاری بکه‌ن، هه‌ر بۆیه‌ 27ی مارس که‌ رۆژی دامه‌زراندنی "شانۆی نه‌ته‌وه‌کان" له‌ فه‌ڕانسه‌یه‌، بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ دیاری کرا. له‌و ساڵه‌وه‌ تاکوو ئێستا، له‌ هه‌موو جێگایه‌کی ئه‌م گۆی زه‌وییه‌، هونه‌رمه‌ندانی شانۆکار له‌م رۆژه‌دا له‌ ده‌وری یه‌ک کۆده‌بنه‌وه‌ و به‌ خوێندنه‌وه‌ی په‌یامی رۆژی جیهانیی شانۆ، شانۆی ره‌نگاوڕه‌نگ، رێزگرتن له‌ شانۆکاره‌ سه‌رکه‌وتووه‌کان، ئه‌و رۆژه‌ له‌ رێوڕه‌سمه‌ێکی شکۆداردا پیرۆز ده‌که‌ن. (بو خوێندنه‌وه‌ی درێژه‌ی بابه‌ت لێره‌ کرته‌ بکه‌)

۱۳۹۲/۱۲/۲۴

وتووێژ له‌گه‌ڵ ده‌نگی کوردی ئه‌مه‌ریکا

وتووێژ له‌گه‌ڵ ده‌نگی کوردی ئه‌مه‌ریکا
ته‌وه‌ر: شانۆی کوردی به‌ گشتی و نوێترین به‌رهه‌می گرووپی شانۆی بارا :"شانۆی چریکه‌ی ئۆفیلیای ئه‌ویندار" سوپاسی تایبه‌ت بۆ کاکه‌ جانی دیلان.
لینکی تایبه‌ت به‌م وتووێژه‌ له‌ ماڵپه‌ڕی ده‌نگی کوردی ئه‌مه‌ریکا:
http://www.dengiamerika.com/content/article/1870038.html

۱۳۹۲/۱۲/۱۲

سرود افیلیای عاشق

سرود افیلیای عاشق

نمایش کُردی: سرود افیلیای عاشق
نویسنده‌:د.قطب الدین صادقی
مترجم و کارگردان:جمشید بهرامی
به‌ مناسبت سالیاد حلبچه‌ و قربانیان انفال
کاری از گروه تئاتر باران با همکاری مرکز فرهنگی کُرد در نورنبرگ(آلمان) و مرکز چاپ و نشر و میدیای سوژه‌ در یوتبوری(سوئد).
این نمایش در کشورهای آلمان و سوئد اجرا خواهد شد.
آلمان: نورنبرگ، فرانکفورت، کُلن
سوئد: یوتبوری، استکهلم
**
در روزهای آتی از طریق پیج این نمایش در فیسبوک محل و زمان اجرای این نمایش در هرکدام از شهرهای ذکر شده‌ اعلام می‌گردد.**
پیج این نمایش در فیسبوک: 

۱۳۹۲/۱۲/۱۱

شانۆی چریکه‌ی ئۆفیلیای ئه‌ویندار

شانۆی چریکه‌ی ئۆفیلیای ئه‌ویندار

به‌ بۆنه‌ی به‌رز ڕاگرتنی ساڵیای کاره‌ساتی هه‌ڵه‌بجه‌ و یادی قوربانیانی ئه‌نفاڵ، شانۆی "چریکه‌ی ئۆفیلیای ئه‌ویندار" له‌ نووسینی د.قوتبه‌دین سادقی و له‌ وه‌رگێڕان و ده‌رهێنانی جه‌مشید به‌هرامی، له‌ وڵاتانی ئاڵمان و سوید پێشکه‌ش ده‌کرێت.
ئه‌م شانۆیه‌ له‌ ساڵیادی کاره‌ساتی هه‌ڵه‌بجه‌ له‌ رۆژه‌کانی شه‌ممه‌ و یه‌کشه‌ممه‌ 15،16/3/2014 کاتژمێر 7ی ئێواره‌ له‌ هۆڵی شانۆیی بینای ناوه‌ندی کولتووری کورد له‌ شاری نۆرێنبێرگی ئاڵمان پێشکه‌ش ده‌کرێت و هه‌روه‌ها له‌ رۆژه‌کانی شه‌ممه‌ و یه‌کشه‌ممه‌ 6،5/4/2014 کاتژمێر 7ی ئێواره‌ له‌ شاری یۆتۆبۆری سوید پێشکه‌ش ده‌کرێت.
شایانی باسه‌ جگه‌ له‌ نۆرێنبێرگ و یۆتۆبۆری ئه‌م شانۆیه‌ له‌ ئاڵمان له‌ شاره‌کانی فرانکفۆرت، کۆڵن و هه‌روه‌ها له‌ سوید له‌ شاری ستکهۆڵم پێشکه‌ش ده‌کرێت که‌ هه‌فته‌یه‌ک پێش له‌ پێشکه‌ش کردنی ئه‌م شانۆیه‌ له‌ هه‌رکام له‌و شارانه،‌ له‌ رێگای ماڵپه‌ڕه‌کان و په‌یجی ئه‌م شانۆیه‌ له‌ فه‌یسبووکه‌وه‌ کات و شوێنی پێشکه‌ش کردنی بڵاو ده‌کرێته‌وه‌.
شانۆی چریکه‌ی ئۆفیلیای ئه‌ویندار،‌ به‌رهه‌می هونه‌رمه‌ندانی "گرووپی شانۆی باران"ـه‌ و به‌ هاوکاری "ناوه‌ندی کولتووری کورد" له‌ نۆرنبێرگی ئاڵمان و "ناوه‌ندی چاپ و بڵاوکردنه‌وه‌ و میدیای سووژه‌" له‌ یۆتۆبۆری سوید ئاماده‌ کراوه‌.
له‌ رێگه‌ی په‌یجی "شانۆی چریکه‌ی ئۆفیلیای ئه‌ویندار" له‌ فه‌یسبووکه‌وه‌ ئاگاداری کات و شوێنی پێشکه‌ش کردن ئه‌م شانۆیه‌ بن.




۱۳۹۲/۰۶/۳۰

سێهەمین کۆنفڕانسی شانۆکارانی کورد لە ئەوروپا



سێهەمین کۆنفرانسی شانۆکارانی کورد لە ئەوروپا


سێهەمین کۆنفڕانسی شانۆکارانی کورد لە ئەوروپا بە بەشداری شانۆکارانی کوردی هەر چوار پارچەی کوردستان،و هەروەها 
شانۆکارانی وڵاتانی کۆلۆمبیا، بڕازیل، سووریا و ئاڵمان لە رۆژەکانی 6،5،4ی مانگی ئوکتۆبر لە وڵاتی ئاڵمان لە شارەکانی میونشن و نورنبێرگ بەڕێوە دەچێ.
ئەم کۆنفڕانسە لە لایەن شانۆکارانی کورد لە ئەورووپاوە رێکخراوە، و مەبەستی سەرەکی ئەم کۆنفڕانسە کردنەوەی دەلاقەیەکی زانستی بەڕووی شانۆ لە کوردستان‌دایە، و هەروەها کۆنفڕانس هەوڵ دەدات بە درووست کردنی مەکۆیەک شانۆکارانی کوردی تاراوگە لە دەوری یەک کۆبکاتەوە. (بۆ درێژەی بابەت لیرە کرتە بکە)

۱۳۹۱/۰۷/۱۸

هه‌ڵوێسته‌یه‌ک بۆ سه‌ر شانۆی سه‌ر شه‌قام له‌ کوردستان


جەمشید بەهرامی - مەسعوود فەتحی
هه‌ڵوێسته‌یه‌ک بۆ سه‌ر شانۆی سه‌ر شه‌قام له‌ کوردستان
سازدانی دیمانە: مه‌سعود فه‌تحی

ئاماژه‌: سه‌باره‌ت به فستیڤالی نێونه‌ته‌وه‌یی شانۆی سه‌ر شه‌قام و به‌ گشتی هونه‌ری شانۆ و شانۆگه‌ری له‌ کوردستان وتووێژێکمان له‌ گه‌ڵ به‌ڕێز جه‌مشید به‌هرامی شاره‌زای بواری شانۆ سازداوه‌ که‌ سه‌رنجی خوێنه‌رانی بۆ راده‌کێشین.

پ: مێژووی شانۆی سه‌رشه‌قام له‌ کوردستان بۆ چ ساڵگه‌لێک ده‌گه‌ڕێته‌وه‌؟ پرشنگدارترین ساڵه‌کانی ئه‌و چالاکیه‌ هونه‌ریه‌ چ ساڵانێک بوون؟هه‌روه‌ها ئێوه‌ شانۆی سه‌رشه‌قام له‌ ئێران به‌ گستی و له‌ کوردستان به‌ تایبه‌تی، هه‌م له‌بواری که‌یفی و هه‌م له‌ بواری رێژه‌ یان که‌میه‌ت له‌ چ ئاستیكدا ده‌بینن ؟
و: بێگومان رۆژهەڵاتی کوردستان زووتر لە پارچەکانی دیکەی کوردستان ئاوڕی لە شانۆی سەرشەقام داوه‌ته‌وه‌. هەڵبەت دۆخی شانۆ لە باکوور کوردستان تا رادەیەک جیاوازترە.
هەرچەند شانۆی سەرشەقام لە جیهاندا مێژوویەکی لێکنەپچڕاوی هەیە و دەستپێکەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەدەکانی حەڤەده‌ی و هەژدە لە کاتی سەرهەڵدانی کۆمێدیای دیلارتە لە ئیتالیا، کە لە سەدەی بیست و یەکدا بە لووتکە دەگات، بەڵام لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بە گشتی و لە کوردستانیشدا بە تایبەتی وەک جۆرێکی شانۆیی نوێ پێناسە دەکرێ.
هەروەها کە ئاماژەم کرد لە کوردستاندا، رۆژهەڵاتی کوردستان دەستپێشخەر بووە لە شانۆی سەرشەقامدا، ئەوەش دەگەڕێتەوە بۆ ئاڵ و گۆڕە شانۆییەکانی شانۆکارانی کورد لەگەڵ شانۆکارانی نەتەوەکانی دیکە لە ئێران و ناوەندی ئێراندا. (بۆ درێژەی بابەت لێرە کرتە بکە)

۱۳۹۱/۰۷/۱۱

ئاوڕدانەوەیەک لە شانۆی سەرشەقام


جەمشید بەهرامی
شانۆی سەر شەقامی یۆتۆ پیا
ئاوڕدانەوەیەک لە شانۆی سەرشەقام
جەمشید بەهرامی

دنیا تیاتڕۆیە مەوەستە تیا بڕۆ
کێ مایەوە کە نەبووبێ تیا تڕۆ(مەحوی)
شانۆ قەدەغە بکەن چونکوو گەندەڵییەکانی پۆلیس(واتە دەسەڵات) لە قاو دەدات.(ئەفلاتوون)
ئاماژە:
حەوتەمین فستیڤاڵی نێونەتەوەیی شانۆی سەرشەقامی مەریوان ، لە  ٢٨ی سپتامبرەوە تاکوو ٢ی ئۆکتۆبری ٢٠١٢ لە شاری مەریوان لە رۆژهەڵاتی کوردستان بە رێوە چوو.
لە لایەکەوە زۆر خۆشحاڵم بە تۆمار کردنی ئەو فستیڤاڵە گەورەیە لە لایەن هونەرمەندانی کوردستانەوە و هەر لێرەوە دەستی یەکە بە یەکەیان دەگوشم، لە لایەکی دیکەوە, ئەوەی کە دوو ساڵە لە فستیڤاڵی نێونەتەوەیی شانۆی سەرشەقامی مەریوان دوورم دەردێکی گرانە. هەر بە هۆی ئەو هەستە نۆستالۆژیکە بڕیارم دابوو کە بە هیچ شێوەیەک لە سەر فستیڤاڵی شانۆی سەرشەقامی مەریوان نەدوێم، بەڵام لەم رۆژانەدا ئەوەندە کەسانی ناشارەزا و ناپڕۆفشناڵم بینی کە بوونەتە لێکۆڵەری شانۆ ناچار بووم کە ئاوڕێک لە شانۆی سەرشەقام و فستیڤاڵەکەی مەریوان بدەمەوە.
لەو بابەتەدا هەڵم‌داوە کە زۆر خۆم لە قەری باسی پرۆفشناڵی لەو چەشنە نەدەم کە بابەتەکە ببێتە بابەتێکی تایبەت و بەس شانۆکاری ئاکادمیک لێی تێ بگات، و لە لایەکی دیکەشەوە هەوڵم داوە بە زمانێکی زۆر سادە کۆمەڵێک تەوەری گرنگ لێک بدەمەوە، هیوادارم ئەمە هەوڵێک بێت بۆ خوێندنەوەی زیاتر بۆ ئەو پرسە هونەرییە.
بۆ لێکدانەوەی گونجاو بۆ ئەو پرسە، پێویستە خوێندنەوەی تایبەتمان بۆ شانۆی سەرشەقام بێت، بەڵام بەداخەوە ژێدەرە زانستییەکانی تایبەت بە شانۆی سەرشەقام لە زمانی کوردی و تەنانەت زمانی فارسی و عەربی و تورکیشدا زۆر کەمن، هەر ئەوە بوەتە سەرلێشێواوی هونەرمەندی کورد( لە جۆری کارکردن و لێکدانەوەی تایبەت بۆ شانۆی سەرشەقام).(بۆ درێژەی بابەت لێرە کرتە بکە)

۱۳۹۱/۰۳/۰۵

" شانۆ ئاسەواری مودێرنیتەیە"

" شانۆ ئاسەواری مودێرنیتەیە"
(بەشی یەکەم)
وتووێژی جەماڵ نەجاڕێ لەگەڵ جەمشید بەهرامی
ئاڵای ئازادی ژمارە 940 بەرواری 29/12/2012



۱۳۹۱/۰۲/۱۳

شانۆی کرێکاری لە جیهاندا


شانۆی کرێکاری لە جیهاندا  

و: جەمشید بەهرامی



شانۆی "کرێکاری"، یەکێک لە تەوەرە گرینگەکانی شانۆی جیهانی ئەم سەردەمەیە. هونەر شانۆییەکان-شانۆ- یەکێک لە چەمکەکانی کەلتوور و شارستانییە. و بە "ئاوێنە" و "چرا" وێنایان کردووە،ئاوێنەیەک لە بەرامبەر "هەبوون"دا:مرۆڤ و سروشت.
چرایەک کە مرۆڤ بە کەڵک وەرگرتن لەو، ناوەوە و دەرەوەی خۆی دەبینێت تاکوو و "خود" و "دیتران" بە باشی ببینێت و بناسێت. جگە لەوە شانۆ "هونەر"ێکە و خولقێنەری جوانییە. هەروەها کە "جان کەیتز"
(John Keats.1795-1821) شاعیری بریتانیایی پێداگری لە سەر ئەوە کردووە: "جوانی حەقیقەتە و حەقیقەتیش جوانییە..." و ئەمەیە ئەوەی کە دەبێت هەر مرۆڤێک بزانێت، تاکوو ببێت بە مرۆڤێکی تەواو.
شانۆ بۆ هەر تاک و گرووپێک، بۆ هەر ژن و پیاوێک، بۆ هەر مندال و لاوێک، دیاردەیەکی بە نرخە، و بەرهەمی هۆش و عەقڵ و زانست و روانگەیە. شانۆ وەڵامێکە بە ویستەکانی مرۆڤ بۆ رەوتی باشتر بوون و بەهرەمەندیە سۆزداری و هەستیەکان. هەروەها شانۆ وەڵامێکە بۆ گەڕانی مرۆڤ لە دووی جوانی...
جگە لە مانەش،شانۆ سەرگەرمکەرە و ئامرازێکە بۆ رابواردن و کات تێپەڕ کردن، و هەروەها ئاسایش و هێمن بوونەوەیە؛ شانۆ شایی بەخشی دەروونە... و هۆکارێکە بۆ دیداری دۆستان و رۆشتن بۆ نێو کۆمەڵەکەسێک، و لەگەڵ دیتراندا بینین: بینینی خود و دیتران.
بە لەبەرچاو گرتنی ئەم گرنگایەتیە قووڵ و بەربڵاوەی هونەری شانۆیە، کە هەموو تاکەکان و گرووپەکان و چینەکانی کۆمەڵگا ئاوڕ لە شانۆ دەدەنەوە و دەسەڵاتی ئەو وڵاتانەی کە بە کەلتوور و شارستانیەت گرنگایەتیان داوە و سەرنجیان پێ داوە، بووجەیەکی زۆریان بۆ پەرەپێدان و گەشەی ئەم هونەرە تەرخان کردووە. (بۆ درێژەی بابەت لێرە کرتە بکە)

۱۳۹۰/۰۹/۲۹

کوردستان و شانۆ


کوردستان و شانۆ     
جەمشید بەهرامی 


لەم وتارەدا هەوڵمداوە زۆرتر باس لەو شانۆیانە بکەم کە مۆرکی کوردی پێوەیە و لە نەریت و ئایین چۆڕاونەتەوە کە بێگومان ئەگەر هونەرمەندی کورد بایەخ بەو جۆرە شانۆیانە بدات ئێمەی کورد دەتوانین بڵێین خاوەنی شانۆین!...
زۆر جار نەک نووسەران و هونەرمەندانی کورد بەڵکوو خەڵکی ئاساییش لە کوردستاندا باس لە هەزاران ساڵە بوونی هونەری کوردی دەکەن،بەڵام تا ئێستا ئەوە نەبووەتە پرس کە ئەو بانگەشەیە پشت بە چی دەبەستێ... من پێم وایە کە ئەوە بانگەشەیە بە تەنیا لە راستای پێداگری لە سەر لایەنێکی شوناسیە و ئەم بەرجەستە کردەوەیە لە هەر کەمینەیەکی ئەم گۆی زەوییەدا چشتێکی ئاساییە، بەڵام ئەگەر گەشتێک بە نێو داب و نەریتی کوردی و بۆنەکانی تایبەتی ئایینی و نەتەوەیی گەلی کورددا بکرێت بێگومان و بە بێ هیچ دەمارگرژییەک دڵنیا دەبین کە ئەم ناوچەیە لەم گۆی زەویە خاوەنی جۆرە هونەرێکی تایبەتە.
بەڵام کێشەیەکی گرنگ کە بەردەوام بەرەوڕووی هونەری کوردی دەبێتەوە ئەوەیە کە هونەری ئەم ناوچەیە خۆی لە نێو ئایینەکان و بۆنەکاندا حەشار داوە و تا ئێستایش هونەری کوردی لەو قوژبنە نەهاتوەتە دەرەوە؛ بە دڵنیاییەوە هاتنە دەرەوە لەو قوژبنە سیمایەکی ئەمڕۆیی و زانستی دەبەخشێتە هونەری کوردی، کە ئەوەش ماندوو بوونێکی زۆری دەوێ و بە پشت بەستن بە دەسەڵاتێکی کوردی دەکرێت. لە هەبوونی دەسەڵاتێکی کوردی و پێکهاتنی کۆمەڵێک سەنتەر و رێکخراو کە زمان و سیمایەکی زانستی ببخشێتە هونەری کوردی یەکێکە لە کۆڵەکەکانی دەربازبوون لەو قوژبنەی کە باس کرا. (بۆ درێژەی بابەت لێرە کرتە بکە)

۱۳۹۰/۰۸/۲۱

کوردستان و سینەما


کوردستان و سینەما
جەمشید بەهرامی

سینەما وەک هونەر و لە هەمان کاتدا وەک ئامرازێکی سەرەکی بۆ پیشاندانەوەی راستیەکان و بە ئاگا هێنانەوەی کۆمەڵگا کارکردگەلێکی جیاوازی هەیە کە دەکرێ بە شێوەیەکی زانستی دبدرێتە بەرباس و ببێتە بە کۆڵەکەیەک کە کوردیش بتوانێت لە وێنەی نەتەوەکانی دیکە بتوانێت بانگەشەی ئەوە بکات کە سینەمایەکی تایبەت بە خۆی هەیە. سینەما ئامرازێکە لە وێنەی ئاوێنەیەکی مودێرن کە کۆمەڵگا بە بەردەنگ پیشان دەداتەوە، هەر بۆیە لە لایەنە جیاوازەکانی ژیانی مرۆییدا کاریگەری تایبەتی هەیە.
لە راستیدا داهێنەر(مەبەست دەرهێنەر نییە، بەڵکوو مەبەست ئەو کەسەیە کە دەست دەداتە خولقاندن بە تایبەت لە رەوانگەی لایەنی پیشەیی سینەمادا )، هونەرمەند و بازرگانی سینەمایی سێ سووچە و سێ کۆڵەکەی فیلم پێک دەهێنن. هیچ کامەیان ناتوانن بە تەنیا و بە بێ ئەوانی دیکە ئەرکی بەرهەمهێنان بگرنە ئەستۆ، و لە هەمان کاتیشدا هیچ کام لەوان ناتوانن بە بێ ئەوەی کە کۆمەڵێک بینەر لە هۆڵی سینەما کۆ بکەنەوە، درێژە بە بواری بەرهەمهێنانی فیلم بدەن.
لە کوردستاندا سێ سووچە و سێ توخمی سەرەکی سینەما زۆر بە زەحمەت یەک دەگرنەوە هەر بۆیە ئەو جۆرەی کە چاوەڕوان دەکرێت رەوتی بەرهەمهێنای فیلم لە کوردستاندا بەردەوام بەرەوڕووی کەم و کووڕی دەبێتە و لە ئامانجیشدا بینەری پرۆفشناڵ لە کوردستاندا رێژەیەکی زۆر کەم پێک دێنن. (بۆ درێژەی بابەت لێرە کرتە بکە)

۱۳۹۰/۰۶/۲۱

لۆرکا شانۆنامەنووسی ئەوین و ژن




لۆرکا شانۆنامەنووسی ئەوین و ژن
ئـ : جەمشید بەهرامی

زۆر جار باس لە لۆرکا و لایەنە شێعریەکانی لۆرکا کراوە، بەڵام زۆر کەم باس لە شانۆنامەکان و زمان و کەش و هەوای تایبەتی لۆرکا لە شانۆنامەکانیدا کراوە، لای زۆر کەس لۆرکا وەک شاعیرێک ناسراوە، بەڵام بە دڵنیاییەوە دەتوانم بڵێم لۆرکا بەر لەوەی کە شاعیر بووبێت شانۆنامەنووس بووە، بۆ ئەم بانگەشەیەش جەخت لە سەر زمانی تایبەت، کەش و هەوا و جۆری پێکهاتنی کێشەکان و گرێ شانۆییەکان، تا دەگات بە لووتکەی شانۆنامە لە شانۆنامەکانی لۆرکادا دەکەم.
لۆرکا گرنگایەتیەکی بێ وێنە دەدات بە ژن و پرسی ژن لە شانۆنامەکانیدا و بەردەوام بە خولقاندنی ئاڵۆزیەکان، ئەوین و حەزە سەرکوت‌ کراوەکانی ژنانی کۆمەڵگاکەی بەرجەستە دەکاتەوە، لۆرکا بە بەردەنگ ئیزنی ئەوە نادات کە وچانێکی ئەوتۆ بدات، چرکە چرکە بەردەنگ بەرەوڕووی رووداو و کێشەکان دەکاتەوە کە هۆکاری سەرکی ئەو کێشانەش خودی ژنە، لە "ماڵی بێرنارد ئالبا" چند کچی قەیرە بە دەست بێرنارد ئالبا کە خۆیشی ژنە دەچوسێنەوە، مێرد و دەرباز بوون لەو ماڵە سێحراویە بووتە ئاواتی وەدی نەهاتووی هەرکامە لەو قەیە کچانە؛ لۆرکا لە هەر کامە لە شانۆنامەکانی " یەرما " و " زەماوەندی خوێن " دا بە جۆرێک ئاوڕ لە کێشەکانی ژن دەداتەوە.
ئەگەر لوییز بۆنۆیل، ساڵوادۆر داڵی و فدریکۆ گارسیا لۆرکا ئەو سێ کەسە بوون کە ئێستاش خەڵکی ئیسپانیا شانازی پێوە دەکات، سەرەڕای هەبوونی کێشە لە نێوان لۆرکا و ئەو دووکەسەکەی دیکەدا، بە دڵنیاییەوە دەتوانین بڵێین ئەوانیش شانازیان بە لۆرکاوە دەکرد بەڵام قەد نەیان درکاند، ئەو سێ کەسە بوونە ئوستوورەگەلێک کە بێ گومان دەتوانین بڵێین لە مێژووی هونەردا هەتا هەتایی بوون. داڵی سورریالیزمی لە شێوەکاریدا هێنایە کایەوە و لۆرکا رۆڵێکی نوێی لە شێعر و شانۆنامە نووسیدا گێڕا، بۆنویل بە فیلمی " سەگی ئەندەلۆسی " لە سینەمادا گۆرانگاری پێک هێنا. (بۆ درێژەی بابەت لێرە کرتە بکە)

۱۳۹۰/۰۳/۱۳

مرۆژێک کۆچەرێکی تاراوگەنشین


مرۆژێک کۆچەرێکی تاراوگەنشین
         ئـ : جەمشید بەهرامی

سلاومیر مرۆژێک (SLAWOMIR MROZEK)، شانۆنامەنووسی پۆڵۆنیایی کە بە یەکێک لە کەڵە نووسەرەکانی قوتابخانەی ئەبزۆرد ناسراوە،بەردەوام جەخت لە سەر دڵەڕاوکێکانی مرۆڤی ئەم سەردەمە دەکات، بە پێی روانگەکانی ئەو پێکەنین چارەسەری کێشەکانە و ئامرازێکە بۆ ئەوەی چەک لە دوژمن بسێنێتەوە، سەرەڕای ئەوەی کە لەوانەیە لە کاتی پێویستدا ئازارخولقێن بێت. ئەو قەد لە بەرهەمەکانیدا پێکەنین ناسڕێتەوە و هاوکات تراژدیا و کۆمێدیای ژیانی تاکی ئەمڕۆ، بە یەکەوە دەخاتە روو.
مرۆژێک شانۆنامەنووسێکە کە بە کۆچەوە دەستی پێکرد. کەسایەتییەک کە ژیانی دام و دەزگا دیکتاتۆرییەکان دێنێتە سەر تەختی شانۆ، تاکوو لەو دام و دەزگایانەدا لە رۆشنبیرەکان و هزروانەکانی تاوانبار بە نەبوون، بدوێت و دەسەڵاتەکانی تاک رەهەندی و تۆتالیتەر کە هزر لەواندا هیچ پێگەیەکی نییە دەخاتە ژێر پرسیار.
مرۆژێکی لایەنگری ئازادی،لە ساڵی 1930 لە وڵاتیێک چاوی هەڵێنایە دوونیا کە " کەلتووری کۆچ " لەوێدا کەلتوورێکی نامۆ بوو،
پۆڵۆنیا کە لە سەدەی بیستەمدا، زۆرترین کۆچبەرانی لە سەرانسەری دوونیا گرتبوووە خۆی و دواترەکان سووژەگەلێکی رەسەن بوون بۆ خولقاندنی مێرۆژێک، نووسەرێک کە خۆی پتر لە 30 ساڵ لە لە ژیانی لە تاراوگە و کۆچ کردن‌دا بە سەر برد.(بۆ درێژەی بابەت لێرە کرتە بکە)

۱۳۹۰/۰۳/۰۱

کاتارسیس لە سەردەمەکانی شانۆییدا



کاتارسیس لە سەردەمەکانی شانۆییدا
         ئـ : جەمشید بەهرامی

کاتارسیس وشەیەکی یۆنانییە بە مانای خاوێنی،پاکژ بوونەوە،کە دواتر بۆ زۆربەری لێکۆڵەران لە وێنەی وشەیەکی کاریگەره ، ئەم وشە لە بنەڕەتدا لە وشەی کاتارین بە مانای"خاوێن بوونەوە"یە و لە پرۆسەی گەشەدا لە مەزهەب و پزیشکی و نەریتە علمانییەکانی دیکەی یۆنانیەوە گواستاراوەتەوە بۆ بوارەکانی دیکە.
بەڵام یەکەمین پێناسەی کاتارسیس لە بواری هونەرەکانی شانۆیی هەمان پێناسە دەگرێتە خۆی کە ئەرەستوو لە "بووتیقا"دا  ئاماژەیان پێ دەکات: " هەستێک کە کاریگەری دەکاتە سەر رۆح، ئەم کاریگەرییە لە رۆح و ناخی دیترانیش تا ئەو رادەیە کە ئەگەر، جیاوازیەک لە نێوان ئەم کاریگەرییانەشدا بێت بەس تا رادەیەکە، بۆ وێنە جیاوازی لە نێوان بەزەیی و ترس یان بۆ وێنە تامەزرۆیی؛ هەندێ کەس بۆ بە دەست‌هێنانی هەستی تامەزرۆیی زۆرتر زەوقیان تێدا بەدی دەکرێ، بەڵام کاتێک ناچار بن لە میلۆدیگەلێک بۆ کاریگەری لە سەرهەستی خۆشی کەڵک وەرگرن،بە هۆی ئەم میلۆدییە دەگەڕێنەوە بۆ هەل و مەرجێکی ئاسایی،لە وێنەی چارەسەر لە لایەن پزیشک،خاوێن و پاکژ(کاتارسیس) دەبنەوە". (بۆ درێژەی بابەت لێرە کرتە بکە)